Tweede tussentijdse rapportage onderzoek naar innovatie in publieke verantwoording

Achtergrondkenmerken kunnen bepalen in hoeverre Kamerleden gebruik maken van verantwoordingsinformatie tijdens Kamerdebatten, en departementen maken soms sterk verschillende keuzes binnen hun jaarverslaggeving. Dit zijn enkele van de belangrijkste bevindingen uit het tussentijds rapport in het kader van het onderzoeksproject Innovatie in Publieke Verantwoording van het Zijlstra Center, Vrije Universiteit Amsterdam.

17-12-2020 | 15:59

Beleidsconclusies doorgelicht

Voor de rapportage is eerst gekeken naar de invulling door rijksdepartementen van de zogeheten beleidsconclusie. De Rijksbegrotingsvoorschriften bieden de nodige normen voor het opstellen van dit vaste onderdeel van de rijksverantwoording: zo moeten ze een helder oordeel bevatten over de resultaten van het gevoerde beleid. Dit gebeurt in de praktijk ook, maar het onderzoek wijst uit dat er aanzienlijke verschillen tussen de departementen zijn in hoe zij invulling geven aan de beleidsconclusies in hun verantwoording: bijvoorbeeld op het opvoeren van bronnen en de manier waarop de beoogde resultaten worden geadresseerd. Daarnaast is lijkt een tendens te bestaan om sterk de nadruk te leggen op positieve resultaten.

Op basis hiervan doet het rapport een aantal aanbevelingen. Zo zou het goed zijn om bestaande good practices meer uit te wisselen. Hierbij wordt de departementen ter overweging meegegeven om na te gaan of de feitelijke invulling meer geharmoniseerd kan worden. Ten slotte wordt gewezen op eigenaarschap: departementen zouden deze explicieter kunnen oppakken.

Verantwoording ontkokerd

Hoe kan verantwoording van de rijksoverheid worden ontkokerd? In de rapportage wordt verwezen naar de trend in de private sector van geïntegreerde verslaggeving of Integrated Reporting (IR). Materialiteit wordt bij IR als een centraal begrip beschouwd. Bij IR is iets materieel wanneer het relevant is voor belanghebbenden voor de waardecreatie op de korte, middellange, of lange termijn. Materialiteit kan helpen bij het afkaderen van kernvragen waar de organisatie bij betrokken is. De keuze voor bepaalde beleidsprioriteiten kan op basis van een materialiteitsmatrix worden onderbouwd: een afweging tussen het belang dat belanghebbenden aan het onderwerp hechten en de daadwerkelijke impact die een organisatie kan hebben op het onderwerp.

Verantwoordingsinformatie in Kamerdebatten

In het verleden is veel aandacht geweest voor de theoretische bruikbaarheid van verantwoordingsinformatie, maar in hoeverre wordt feitelijk gebruik gemaakt van die informatie? Onderzoek naar gebruik van verantwoordingsinformatie is schaars. Om die reden wordt in deze rapportage systematisch gekeken naar het hanteren van verantwoordingsinformatie tijdens Kamerdebatten, die werden gevoerd in de context van de begrotings- en verantwoordingscyclus. Hierbij is specifiek gekeken naar de samenhang tussen informatiegebruik van Kamerleden en hun achtergrondkenmerken.

Een overkoepelende bevinding is dat, los van achtergrondkenmerken, het gebruik van verantwoordingsinformatie in de Kamer beperkt is – zeker wanneer dat gebruik wordt afgezet tegen andere informatiebronnen, zoals Kamerbrieven, parlementaire onderzoeken, en informatie van de planbureaus. Voor leeftijd vonden de auteurs indicaties die aansluiten bij de bestaande literatuur: hoe jonger de persoon, hoe meer deze verantwoordingsinformatie hanteert. Een omgekeerde trend leek zichtbaar voor anciënniteit: hoe langer iemand in de Kamer actief is, hoe meer deze gebruik maakt van verantwoordingsinformatie.

In het rapport worden twee handelingsperspectieven geschetst om het gebruik te vergroten: ten eerste het door middel van opleidingen of trainingen, of door betere ondersteuning, beter gebruiken van de huidige verantwoordingsinformatie, ten tweede het meer afstemmen van de wijze van verantwoording op de kenmerken en informatiebehoeften van de gebruikers.

Lees het volledige rapport

Meer informatie over het onderzoek is op te vragen bij het Zijlstra Center hetzijlstracenter@vu.nl / 020-5989865.

Het Zijlstra Center for Public Control, Governance & Leadership draagt door academisch onderzoek en onderwijs bij aan de verbetering van control, governance en leiderschap van publieke en non-profitorganisaties, met de ambitie om de maatschappelijke waarde van deze organisaties beter zichtbaar te maken en te vergroten.