Tussentijds rapport Onderzoek naar innovatie in publieke verantwoording

Onderscheid nadrukkelijk de doelgroepen van je verantwoording en wees bewust van het veranderende speelveld als het gaat om de wijze van verspreiding van gegevens. Dit zijn enkele van de belangrijkste bevindingen uit het tussentijds rapport in het kader van het onderzoeksproject Innovatie in Publieke Verantwoording van het Zijlstra Center, Vrije Universiteit Amsterdam.

12-12-2018 | 14:10

Het meerjarige project Innovatie in Publieke Verantwoording is erop gericht antwoorden te vinden op de vraag hoe tot goede rijksverantwoording kan worden gekomen. In de rapportage over 2017 zijn drie deelonderwerpen onderscheiden: voor wie, waarover, en hoe rapporteer je. Op basis van de bevindingen zijn aanbevelingen voor de praktijk geformuleerd.

Doelgroepgerichte verantwoording
In de afgelopen dertig jaar is de klassieke verticale verantwoordingslijn – de hiërarchische verantwoordingsrelatie van bijvoorbeeld agentschap naar minister naar ministerie naar de Kamer – meer en meer aangevuld door vormen van horizontale, rechtstreekse verantwoording. Hoe voorzie je dat speelveld van relevante informatie?

De grootste gemene deler als uitgangspunt leidt tot een product waar uiteindelijk geen enkele partij tevreden mee kan zijn, omdat iedere actor een ander belang heeft, en daarom ook het zwaartepunt op een ander beleidsaspect wil zien. Externe verslaggeving moet inspelen op die uiteenlopende informatiebehoeften bij de gebruiker, en een zo duidelijk mogelijk onderscheid maken in doelgroepen in verantwoordingsdocumentatie.

Verantwoording in kaart gebracht
Het rapport biedt hier een handreiking voor in de vorm van de Verantwoordingskaart van de rijksoverheid. Die laat zien dat de informatiebehoefte van de verschillende primaire gebruikers niet eenduidig is. Elke gebruikersgroep zou dus zijn eigen benadering verdienen. De Verantwoordingskaart biedt een vertrekpunt om verder het gesprek te voeren over gebruikers van verantwoording, gebruikersgroepen, en hun informatiebehoeften.

VAWkaart2018

Veranderende informatiestromen
Niet alleen doelgroepen kunnen worden onderscheiden, ook het type informatie en de manier waarop die informatie zijn weg vindt naar de gebruiker heeft veranderingen doorgemaakt. Zo is het belang van open data in de afgelopen jaren toegenomen, en zijn er verschillende koppelingen vormgegeven tussen informatie voor interne en externe doeleinden.

Het rapport beschrijft die informatiestromen als een gegeven, die een andere inrichting van de rijksverantwoording suggereren dan voorheen. Naast jaarverslaggeving worden er meer en meer vormen van ad hoc-verantwoording geïnstigeerd, bijvoorbeeld in de vorm van een tussenrapport, een monitor of een dashboard. Dit wordt beschreven als duiding voor derden: duiding voor ‘belanghebbende of belangstellende buitenstaanders’, niet (rechtstreeks) gebonden aan de overheid zelf.

De laatste en meest recente ontwikkeling hierin is de opkomst van duiding door derden: partijen of individuen die op basis van open data duiding kunnen geven, bijvoorbeeld door data te combineren en nieuwe verbanden te leggen, bijvoorbeeld in de vorm van apps.

Lees het volledige rapport