Action Research meets Design Research

Introductie

Wil je beroepspraktijken verder helpen met innovatie en ontwikkeling? En wil je dat op een wetenschappelijke manier doen? De Leergang Action Research meets Design Research levert je gereedschappen om op een systematische wijze aan ontwikkeling in het werkveld bij te dragen. Je ontdekt hoe je kunt pendelen tussen theorie en praktijk en tussen methodische grondigheid, praktische relevantie en ethische verantwoordelijkheid. Je maakt kennis met belangrijke inzichten uit ontwerpgericht onderzoek en actieonderzoek. Je leert de belangrijkste stromingen, handelingsprincipes en sleutelfiguren kennen en leert schakelen tussen verschillende rollen (onderzoeker, adviseur, beroepsbeoefenaar, ontwerper, facilitator).
Onderzoek doen in de praktijk vraagt veel van jou als onderzoeker. Je moet dealen met complexiteit, context, machtsverhoudingen, veranderlijkheid en de beperkingen en mogelijkheden die daarmee gepaard gaan. In interactie met anderen bouw je wat op. Ook ben je aan het pionieren op een terrein waarop nog niet zoveel mensen actief zijn. Dat is boeiend, maar kan ook erg spannend zijn. Het is op zo’n moment goed om sparringpartners te hebben met wie je je verhaal kunt delen. De leergang is zo opgezet dat deelnemers en docenten van elkaars dilemma’s kunnen leren en vrijuit met elkaar kunnen spreken.
De komende jaren zal praktijkgericht onderzoek alleen maar belangrijker worden. Niet alleen het werkveld vraagt erom, ook het kennisbeleid van de overheid beweegt zich steeds meer in deze richting. Met de leergang Action Research meets Design Research willen we bereiken dat er een gemeenschap van onderzoekers ontstaat die hebben geleerd hoe ze theorie en praktijk met elkaar kunnen verbinden. Een groep die elkaar stimuleert om kennis te delen en praktijkgericht onderzoek in Nederland verder te ontwikkelen.

Action Research meets Design Research

Je hebt minimaal een masteropleiding en ook enige jaren ervaring met praktijkgericht onderzoek. Ook is een vereiste dat je op dit moment praktijkgericht onderzoek doet, of dat je dat binnenkort gaat oppakken, zodat je je onderzoek in de leergang kunt inbrengen. Dit is een onderzoek dat gaat over het veranderen van sociale praktijken.


Aanmeldingsprocedure 

Je kunt je aanmelden voor deelname aan het programma door vóór 1 juni 2019 de volgende documenten op te sturen aan programmadirecteur Gertjan Schuiling (g.j.schuiling@vu.nl).

Kandidaten die zich na de uiterste aanmelddatum van 1 juni 2019 willen aanmelden wordt geadviseerd om contact op te nemen met Gertjan Schuiling om de mogelijkheden te bespreken.

De leergang beslaat zes dagen met ieder een thema en een koppel van twee docenten:

 

1.
Vragen articuleren/ontwikkelen
Gertjan Schuiling en Daan Andriessen
2.
Doorwerking en verduurzaming
Petra Cremers en Jan van der Stoep
3.
Participatief werken
Famke van Lieshout en Petra Cremers
4.
Methoden kiezen
Koen van Turnhout en Famke van Lieshout
5.
Bedachtzaam handelen
Koen van Turnhout en Gertjan Schuiling
6.
Relatie & macht
Jan van der Stoep en Daan Andriessen

De groep telt 16 deelnemers, waarbij iedere deelnemer een strip heeft voor 4 uur individuele begeleiding, naar eigen keuze te besteden bij een van de zes docenten van de leergang.

De didactiek van de leergang kent de volgende elementen:

  • Nadruk op DOEN en dat tegelijkertijd ook begrijpen, dus niet alleen methoden en technieken maar ook conceptueel vaardiger worden in de theorie van wat onderzoek doen voor type praktijk is;
  • Mix van vijf werkwijzen: docenten presenteren hun ervaring en kennis; samen leren aan de hand van uitvoeringsdillema’s van deelnemers; individuele coaching; literatuurstudie; en schrijven essay;
  • Docenten presenteren het daadwerkelijke ‘hoe’, omdat dit complex en dynamisch is. Zij behandelen alle lagen van praktijkgericht onderzoek behandelen: van filosofische principes tot interventievaardigheid;
  • Deelnemers werken aan hun eigen onderzoek onder onze begeleiding en brengen acute uitvoeringsdilemma’s in;
  • Deelnemers bestuderen literatuur van actieonderzoek en ontwerponderzoek en schrijven een essay over een uitvoeringsdilemma. Daarmee tillen zij hun onderzoek op een hoger plan waardoor het meer navolgbaar wordt en beter doordacht.

Het essay kan de methodologieparagraaf in het eigen onderzoeksplan zijn, een reflectie op een specifiek issue of een paper over praktijkgericht onderzoek. Dit essay wordt beoordeeld door twee docenten, waarvan één de docent is die individuele begeleiding heeft gegeven. Iedere studiedag krijg je een kleine opdracht die je op weg helpt naar dit essay. Het is een oefening in pendelen tussen de praktijk van je onderzoek en de theorie die de leergang aandraagt over onderzoek

De leergang is bedoeld voor praktijkgerichte onderzoekers, zowel binnen als buiten het HBO. Zij doen wetenschappelijk onderzoek ten behoeve van het veranderen van sociale praktijken en hebben belangstelling voor het vervlechten van praktijk en theorie.
Daarbij kun je denken aan promovendi, lectoren, leden van kenniskringen, medewerkers van onderzoeksbureaus, consultants die onderzoek doen en onderzoekers aan universiteiten.
De VU heeft een lange traditie van postgraduate opleidingen, bijvoorbeeld management consulting, verandermanagement en executive coaching. Sinds enige jaren biedt de VU als enige universiteit in Nederland ook een opleiding op het gebied van actieonderzoek, te weten de leergang Actieonderzoek voor Veranderaars. De LeergangAction Research meets Design Research bouwt op deze laatste voort, met twee grote verschillen: zij richt zich op onderzoekers en combineert actieonderzoek met ontwerponderzoek.
Het cursusgeld voor de leergang bedraagt € 2.595.
Annulering is alleen schriftelijk mogelijk. Annulering van de inschrijving vóór aanvang van de opleiding, geeft recht op restitutie van de reeds betaalde termijnen aan collegegeld, minus een bedrag van €500,- voor administratieve en organisatorische kosten. Wie na aanvang van de opleiding wil annuleren is het volledige collegegeld verschuldigd. 

Aan de leergang zijn docenten verbonden die over kennis beschikken op het gebied van methodologie en veel ervaring hebben met het doen van praktijkgericht onderzoek. De volgende docenten hebben de leergang ontwikkeld en zullen de deelnemers opleiden en begeleiden.

 

Andriessen, Daan 
Daan Andriessen, lector Methodologie van Praktijkgericht Onderzoek, Hogeschool Utrecht
Cremers, Petra
Petra Cremers, onderzoeker en adviseur innovatieve leergemeenschappen Hanzehogeschool Groningen, bestuurslid van de Design Science Research Group
Lieshout, Famke van
Famke van Lieshout, lectoraatslid en senior onderzoeker Fontys Hogescholen
Schuiling, Gertjan 2
Gertjan Schuiling, programmadirecteur Actieonderzoek voor Veranderaars Vrije Universiteit Amsterdam, oud-lector HAN, oud-gast-lector actieonderzoek Windesheim
Stoep, Jan van der
Jan van der Stoep, lector Bezieling en Professionaliteit, tevens lector Journalistiek & Communicatie, Christelijke Hogeschool Ede
Turnhout, Koen van
Koen van Turnhout, senior IT Lecturer & Researcher, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.

Het kernteam van de leergang wordt gevormd door de docenten die de leergang hebben ontwikkeld (zie bij staf). Dit team komt tijdens de leergang driemaal bijeen om de voortgang te bespreken. Gertjan Schuiling is programmadirecteur en coördineert de leergang aan de VU.

Curatorium
Het curatorium bestaat uit

  • Huib de Jong, voorzitter CvB HvA;
  • Martine Noordegraaf, lector CHE;
  • Derk Jan Kiewiet, directeur Strategic Entrepreneurship Research Centre bij Hogeschool Windesheim.

Taal
Nederlands 

Data
Dag 1: dinsdag 17 september, 2019 - HG-1D06 Forum 2
Dag 2: woensdag 9 oktober, 2019
Dag 3: donderdag 7 november, 2019 - HG-1D06 Forum 2
Dag 4: dinsdag 10 december, 2019
Dag 5: woensdag 29 januari, 2020 - HG-1D06 Forum 2
Dag 6: donderdag 5 maart 2020.

Tijdsschema
10:00 – 13:00: Ochtendprogramma
13:00 – 14:00: Lunch
14:00 – 17:00: Middagprogramma

Locatie
De leergang vindt plaats in het VU-hoofdgebouw
Vrije Universiteit Amsterdam
De Boelelaan 1105
1081 HV Amsterdam
Eén van de bijeenkomsten zal in Groningen plaatsvinden, in de Groene Zaal op Minerva.

De docenten van de leergang doen praktijkgericht onderzoek en hebben zich daarnaast gespecialiseerd in het hoe van praktijkgericht onderzoek. Drie docenten bouwen voort op de literatuur van ontwerponderzoek en drie docenten op de literatuur van actieonderzoek. De principes van beide onderzoekbenaderingen lopen nogal uiteen.
 
Ontwerponderzoek (OO)

  • Van denken naar doen
  • Diagnose van de hulpvraag omzetten in een onderzoeksvraag
  • Ondersteunen verandering met kennis
  • Deel zijn van een onderzoek-community buiten de praktijk
  • Leren praktijkprofessionals als bijvangst

Actieonderzoek (AO)

  • Van doen naar denken
  • Open het veranderproces met de betrokkenen ingaan
  • Commitment om veranderintentie samen te realiseren
  • Onderzoek-community vormen in een praktijk
  • Leren betrokkenen in praktijk is expliciet doel.

Wat uitnodigt tot samenwerking is dat beide benaderingen een dubbele doelstelling gemeen hebben: verbeteren van de praktijk plus kennisontwikkeling. Dit raakt aan de motivatie van mensen en geeft energie, maar roept ook spanning op hoe twee doelen te dienen. OO legt accent op ontwikkelen van kennis en kan dan moeite hebben draagvlak in de praktijk te krijgen. AO legt accent op handelingsverlegenheid bij veranderen van de praktijk en kan dan moeite hebben tot kennisontwikkeling te komen. Het docententeam ziet het als een uitdaging in de leergang ervaring te ontwikkelen in handiger schakelen tussen praktijk en theorie.

Publicaties van docenten

Andriessen, D. (2008). Combining design-based research and action research to test management solutions. In B. Boog, M. Slagter, J. Zeelen, & J. Preece (Eds.), Towards quality improvement of Action research: developing ethics and standards. (pp. 125–134). Roterdam: Sense Publishers.

Andriessen, D. (2011a). Kennisstroom en praktijkstroom. In J. Van Aken & D. Andriessen (Eds.), Handboek ontwerpgericht wetenschappelijk onderzoek (pp. 79–93). Den Haag: Boom Lemma.

Andriessen, D. (2011b). Veldprobleem, kennisprobleem, deelvragen. In J. E. van Aken & D. Andriessen (Eds.), Handboek Ontwerpgericht Wetenschappelijk Onderzoek (pp. 119–128). Den Haag: Boom Lemma.

Andriessen, D. (2014). Praktisch relevant en methodisch grondig; dimensies van onderzoek in het hbo. Utrecht: Hogeschool Utrecht.

Andriessen, D. (2019). Doorwerking van onderzoek in complexe vraagstukken. In N. M. Montessori, M. Schipper, D. Andriessen, & K. Greven (Eds.), Bewegen in Complexiteit; Voorbeelden voor onderwijs, onderzoek en praktijk. Utrecht: Hogeschool Utrecht.

Pijlman, H., Andriessen, D., Goumans, M., Jacobs, G., Majoor, D., Cornelissen, A., … Van Gennip, K. (2017). Advies werkgroep Kwaliteit van Praktijkgericht Onderzoek en het Lectoraat. Den Haag.

Cremers, P.H.M. (2012). Onderwijskundig ontwerponderzoek: onbekend maakt onbemind? Onderwijsinnovatie. Maart 2012, p. 25-27.

Cremers, P.H.M., Wals, A.E.J., Wesselink, R., & Mulder, M. (2017). Utilization of design principles for hybrid learning configurations by interprofessional design teams. Instructional Science, 45(2), 289-309. http://link.springer.com/article/10.1007/s11251-016-9398-5

Cremers, P.H.M., Wals, A.E.J., Wesselink, R., & Mulder, M. (2016). Design principles for hybrid learning configurations at the interface between school and workplace. Learning Environments Research, 19(3), 309-334. http://link.springer.com/article/10.1007/s10984-016-9209-6    

Lieshout van, F. (2013). Taking Action for Action. A study of the interplay between  contextual and facilitator characteristics in developing an effective workplace culture in a Dutch hospital setting, through action research. (PhD), University of Ulster, Belfast, UK. 

Cardiff, S., & Lieshout van, F. (2014). Het kritisch-creatief hermeneutisch data-analyseraamwerk: Analyseren met in plaats van voor participanten. KWALON Tijdschrift voor Kwalitatief Onderzoek, 19(2), 30-36.

Lieshout van, F. (2016). Chapter 12: Navigating organisational change: being a person-centred facilitator. A compass model for navigating organizational change as a person-centred facilitator in Peron-centred Practice in Nursing and Health Care – Theory and Practice (2nd edition).

Van Lieshout, F., Jacobs, G., Cardiff, S. (2017). Actieonderzoek: Principes voor verandering in zorg en welzijn. Van Gorcum, Assen.

Jacobs, G,. Cardiff, C., Lieshout van F. (2018). Actieonderzoek: de praktijk centraal! TVZVerpleegkunde in praktijk en wetenschap. Volume 128, Issue 4, 56–57.

Oevermans, H., Kiewiet, D.J. & Schuiling, G.J. (2017). De reflectieve academie. Zes actiepunten voor de managementagenda. TH&MA, 17(5), 83-89. 

Schuiling, G.J. (2014). Changing leadership dynamics at agility-critical interfaces: Action research as a 25-year longitudinal study. In B. Abraham, R. Shani, & D.A. Noumair (Eds.), Research in Organizational Change and Development, 219-297. Bingley, UK: Emerald.

Schuiling, G.J. & Kiewiet, D.J. (2015). Wetenschappelijk onderbouwd én relevant. Ook de praktijk is een inspiratiebron. TH&MA, 5, 48-52.

Schuiling, G.J. & Kiewiet, D. (2016).Action research: Intertwining three exploratory processes to meet the competing demands of rigour and relevance. The Electronic Journal of Business Research Methods Volume 14 Issue 2 2016, 111-124.

Schuiling, G.J. & Vermaak, H. (2017). Four contexts of action research: Crossing boundaries for productive interplay. International Journal of Action Research, (1), 5-23.
http://www.sectionz.nl/cms/TSLEARNING.NL/media/pdf/Schuling---Vermaak-2017-Four-contexts-of-AR.pdf

Stoep, J. van der (2019). ‘Corporate communication.’ In: M.J. de Vries & H. Jochemsen,  The Normative Nature of Social Practices and Ethics in Professional Environments. Hershey, PA: IGI Global, 231-249.

Stoep, J. van der (2018). Pierre Bourdieu: Een theorie over praktijken. Radix, 44 (3), 164-174.

Erwich, R. & Stoep, J. van der, 2017. Longing for a better world. Hope in professional practices. Christian Higher Education, 16 (1-2), p. 107-115

Ramaker, T., Stoep,  J. van der & Deuze, M. (2015). Reflective practices for future journalism: the need, the resistance and the way forward. Javnost – The Public, 22 (4), 345-361.

van Turnhout, K., Craenmehr, S., Holwerda, R., Menijn, M., Zwart, J.P., Bakker, R. (2014). De methodenkaart praktijkonderzoek. In: Wouter Bronsgeest, Michel Wesseling, Erik de Vries en Rik Maes (red.): Informatieprofessional 3.0, pp. 164-174. Amsterdam: Adfo Books.

van Turnhout, K., Bennis, A., Craenmehr, S., Holwerda, R., Jacobs, M., Niels, R., Zaad, L., Hoppenbrouwers, S., Lenior, D. & Bakker, R. (2014). Design patterns for mixed-method research in HCI. In: Proceedings of the 8th Nordic Conference on Human-Computer Interaction: Fun, Fast, Foundational (pp. 361-370). ACM.

Smeenk, W., Tomico, O. & Turnhout, K. (2016). A systematic analysis of mixed perspectives in empathic design: Not one perspective encompasses all." International Journal of Design 10.2, 31-48.

Wat is de studielast van deze leergang?
De studielast is 6 EC's

  • Bijwonen studiedagen: 48 uur
  • Individuele begeleiding: 4 uur
  • Lezen ter voorbereiding van studiedagen en essay: 72 uur
  • Maken oefeningen en schrijven essay: 72 uur

Totaal: 196 uur.

Met een doorlooptijd van zeven maanden is dit 28 uur per maand. Een aanzienlijk deel van deze uren is direct ten voordele van het onderzoeksproject dat je inbrengt, het overige deel is investering voor onderzoeksprojecten daarna.

Leidt de leergang tot overdraagbare kennis voor het onderwijs?
Er is ons op de proeverij de suggestie gedaan parallel iets te organiseren ten behoeve van onderwijs. Goed idee om inderdaad apart aandacht te geven aan hoe je methodologie van praktijkgericht onderzoek over kunt dragen naar studenten. Bovendien is de suggestie gedaan de leergang tot een boekje te laten leiden over actieonderzoek en ontwerponderzoek voor het onderwijs. Komen we op terug.

Voor vragen en toelichting kunt u contact opnemen met programmadirecteur Gertjan Schuiling (g.j.schuiling@vu.nl).

De proeverij voor de leergang 2019-2020 was dinsdag 12 maart 2019 van 09.30 – 12.30.